ระบบอวัยวะสืบพันธุ์

posted on 04 Dec 2008 16:41 by orawan-surapo

 

  ระบบอวัยวะสืบพันธุ์ (Reproductive System)

 

      มดลูก (Uterus)   หลังคลอดมดลูกจะมีลักษณะกลมแข็งอยู่ที่ระดับสะดือหรือสูงกว่าเล็กน้อยและจะคงระดับนี้อยู่นาน 24ชั่วโมงจึงลดระดับลง มดลูกจะมีการหดรัดตัวตลอดเวลาซึ่งป็นกลไกป้องกันการตกเลือดจากบริเวณที่รกลอกตัว และยังเป็นการลดขนาดและระดับของมดลูก สำหรับการลดลงของระดับยอดมดลูกจะค่อยๆลดรระดับลงวันละ 1-2 เซนติเทตร จนกระทั่ง 10 วัน หลังคลอดไปแล้วจะคลำไม่พบมดลูกทางหน้าท้อง

เยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial)

      ภายในโพรงมดลูก พบว่าในระยะ 2-3 วันหลังคลอด dicidua ที่อยู่ในโพรงมดลูกจะแยกเป็น 2 ชั้น คือ ชั้นบนเป็น 2ชั้น คือชั้นบนเป็นเนื้อเยื่อตาย (necrotictissue) จะหลุดออกมาเป็นน้ำคาวปลา คือ ส่วนของเยื่อตายชั้นบนของ deciduas basalis  ผสมกับน้ำเลือดบริเวณที่รกลอกตัวภายในโพรงมดลูกลักษณะของน้ำคาวปลาจะเปลี่ยนแปลง ดังนี้

-                    Lochia rubra  มีลักษณะสีแดง ซึ่งจะมีส่วนประกอบของเลือด ชิ้นส่วนเล็กๆของ decidua  รวมทั้งเยื่อเมือก (mucus) ขนอ่อน-ขี้เทาทารก พบใน 3 วันแรกหลังคลอด

-                    Lochia serosa  มีลักษณะสีชมพู-สีน้ำตาล ประกอบด้วยเลือด เยื่อมดลูก เยื่อเมือก แบคทีเรีย และLeukicyte  พบในระยะหลังคลอด วันที่ 3-10

-                    Lochia alba  มีลัษณะสีฟางข้าว-สีขาว ประกอยด้วยเยื่อเมือก Leukocyte  และแบคทีเรีย จะปรากฏจนกระทั่งสัปดาห์ที่ 3 หลังคลอด

      ส่วนชั้นล่างยังติดอยู่ติดกับชั้นกล้ามเนื้อที่มดลูก ซึ่งเป็นฐานในการสร้างเยื่อบุโพรงมดลูก (endometrium)  ขึ้นใหม่ปกคลุมทั้งมดลูกภายใน 3 สัปดาห์หลังคลอด

 

 

ปากมดลูก (Cervix)

หลังคลอดปากมดลูกจะมีลักษณะนุ่มบาง external os มีลักษณะของการฉีกขาดทางด้านข้างจากการคลอด และเป็นริ้วรอยที่คงอยู่ตลอดไปเป็นการบ่งชี้ว่าเคยคลอดบุตรมาแล้ว ลักษณะเช่นนี้เรียกว่า parous cervix ขนาดเล็กลงจนกระทั่งสอดนิ้วไม่ได้ใน 1 สัปดาห์  แต่จะไม่ปิดสนิทเหมือนก่อนตั้งครรภ์ ส่วน internal os  จะปิดก่อนเช่นเดิมภายใน 1-3 วันหลังคลอด

 

 

ช่องคลอด (Vagina) 

ผลจาการตั้งครรภ์การคลอดและการลดลงของ estrogen  ทำให้ช่องคลอดขยายกว้างขึ้น อ่อนนุ่มรอยย่น (rugae) จะลดลงเป็นผิวเรียบซึ่งจะกลับเป็นปกติใน 3 สัปดาห์หลังคลอดส่วนเยื่อพรหมจรรย์ (hymen)  ที่ฉีกขาดกลายเป็นแผลเป็น (mynifrom caruncles)  นอกจากนี้ความแข็งแรงและยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อช่องคลอดจะลดลงควรบริหารด้วยวิธีขมิบก้อนบ่อยๆ

 

กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน (Pelvic floor)  และผนังหน้าท้อง (Abdominal wall ) 

หลังคลอดเอ็นต่างๆ ที่ยึดอวัยวะอุ้งเชิงกราน จะยืดขยายออกมามีผลต่อการตั้งครรภ์ต่อไป อาจเกิดการหย่อนยานของอวัยวะในอุ้งเชิงกราน มดลูกโผล่ทางช่องคลอด   ผนังช่องคลอดด้านหน้าอาจหย่อนและถูกผนังของกระเพาะปัสสาวะดันโป่งยื่นเข้ามาเรียกว่า Cystocele  หรือผนังช่องคลอดด้านหลังหย่อนจนผนังของทวารหนักโป่งยื่นเข้ามาเรียกว่า Rectocele

           ท่าบริหารอุ้งเชิงกราน

 

ฝีเย็บ (Perineum) 

เป็นบริเวณที่ได้รับแรงกดดันถ่างขยายอย่างมากในขณะคลอด เป็นสาเหตุให้เกิดอาการบวม ปวดระบม แม้ในรายที่ไม่ได้ตัดหรือเย็บซ่อมแซมฝีเย็บก็ตาม  ภายหลังซ่อมแซมฝีเย็บเนื้อเยื่อจะสมานกันภายใน 2-3 สัปดาห์ แผลจะหายเป็นปกติใน 6 สัปดาห์หลังคลอด